نهمین نشست کمیته راهبری پروژه مدیریت چندمنظوره جنگل های هیرکانی، 18 تیر ماه1396 در سالن مرحوم مطیعی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور، با حضور آن ماری کارلسن معاون نماینده مقیم سازمان ملل متحد، عباسعلی نوبخت معاون امور جنگل سازمان جنگل ها و مجری ملی پروژه، مایک موزر  مشاور ارشد بین المللی پروژه، محسن سلیمانی مدیر برنامه های محیط زیست و توسعه  اقتصادیاجتماعی دفتر عمران ملل متحد و نمایندگان  وزارت کشور، سازمان محیط زیست و  سازمان میراث فرهنگی و نماینده سمن های محیط زیست برگزار شد.

در ابتدای جلسه عباسعلی نوبخت معاون امور جنگل سازمان جنگل‌ها و مجری ملی پروژه، با تشریح وظایف سازمان جنگل‌ها گفت: در ایران با بحران‌های شدیدی پیرامون مسائل زیست محیطی و آب مواجه هستیم. از آنجایی که امنیت زیست محیطی یکی از بخش‌های مهم امنیت ملی ایران به شمار می‌رود باید امنیت زیست محیطی را با مدیریت صحیح تامین کنیم.

وی ادامه داد: از عوامل مهمی که طبیعت را در ایران تهدید می‌کنند مشکلات اجتماعی است.در این مسیر باید اعتماد مردم را به تشکیلات دولتی و اقداماتی که تا به حال به نام دولت انجام داده ایم جلب کنیم. ابن اعتماد سازی زمان بر است و پروژه های مشابه هیرکانی می‌تواند کمک کننده باشد تا از این بحران ما را خارج کند.در این زمینه علاوه بر پروژه هیرکانی، در پروژه‌های مشترکی که با دیگر کشور‌ها و سازمان‌ها داشتیم  تاثیر مثبتی داشته است. یکی از دست آورد‌ها و اهداف  این مطالعات  و پروژه ها، کسب اعتماد مردم و مشارکت فعال آن‌ها در زمینه‌های اجرایی است. عامل بعدی را باید مسائل مدیریتی دانست که بیشتر از سوی‌ کشور‌های دیگر به ویژه کشور‌های اروپایی به مدیران دیکته شده بود.پیرامون جنگل‌های ما این مساله سابقه‌ای 60 ساله دارد که با عنوان طرح‌های جنگل‌داری و با مفاهیم مختلف که در نهایت مهمترین اهداف این طرح‌ها بهره برداری و خروج چوب آلات بوده است، شناخته می شود. در این طرح‌ها سایر کارکرد‌های حوزه‌های جنگلی از لحاظ اکولوژیک و اکو سیستمی لحاظ نمی‌شده و بیشتر ارزش چوب آلات مورد توجه قرار می‌گرفته است زیرا باعث اشتغال زایی می‌شده است.

نوبخت با اشاره به همراهی دستگاه‌ها برای حفظ منابع طبیعی افزود: نهادهای متفاوتی مانند سازمان محیط زیست، وزارت کشور، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان گردشگری و حتی دستگاه‌های نظامی به این نتیجه رسیده اند که به دلیل کاربری‌ها و اهمیت منابع طبیعی در پی تامین امنیت زیست محیطی باشند.طرح تنفس جنگل برای جنگل‌های شمال کشور حاصل این توافق بوده است.

وی در ادامه این نشست با تبیین عمق  بحران آب در ایران ادامه داد: : بحران کشور یک نشانه دارد و آن وضعیت دریاچه ارومیه است اما عمق بحران عمیق‌تر از آن چیزی است که دیده می‌شود، شاید بتوان گفت وضعیت سفره‌های زیر زمینی موقعیت بدتری نسبت به دریاچه ارومیه دارند. در فلات مرکزی ایران دشت‌های وسیعی نشست کرده است. یکی از راه حل‌های این بحران مدیریت پوشش‌های گیاهی است. در ابتدا باید آن را حفظ کنیم و در مرحله بعد به دنبال احیا و توسعه آن باشیم.

یکی دیگر از مسائلی که با آن مواجه ‌ایم مهاجرت اکولوژیک است که از قسمت‌های مختلف ایران به دامنه‌های شمالی و جنوبی البرز و قسمت های شمال شرقی و شمال غربی زاگرس صورت می‌گیرد.این مهاجرت اکولوژیک بدلیل کمبود منابع آب آغاز شده است.این مهاجرت که با مشکلات اجتماعی و طبیعی همراه خواهد بود و برای جلوگیری از آن باید آب را به شیوه‌ی درست مدیریت کرد.در این میان خبر خوش افزایش حساسیت‌های مردم نسبت به حفظ عرصه‌های منابع طبیعی است در عین حال  فرهنگ عمومی در این زمینه در حال رشد و ارتقا است.

آنه ماری کارلسن، معاون نماینده مقیم سازمان ملل در ایران، دیگر سخنران این نشست گفت اخیرا دو مصوبه با سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان ملل به امضا رسیده است.یکی از آن‌ها مصوبه‌ اخیر است که در زمینه گزارش ملی مرتبط با تغییرات اقلیم به امضا و تصویب رسیده است. خبر دیگر  تصویب قانون تالاب‌ها در پروژه حفاظت از تالاب‌ها است و اکنون منتظر شنیدن خبر‌های خوش دیگر مبنی بر تصویب بودجه‌ این پروژه‌ها هستیم.

وی ادامه داد: در پروژه هیرکانی علاوه بر نیاز‌های مردم به موضوع حفاظت نیز توجه جدی می‌شود. رویکرد‌های این قبیل پروژه‌ها بیانگر تغییر شیوه‌ها مدیریتی است که در پروژه‌های اجتماعی باید به طور همزمان به نیاز‌های مردم و  و در عین حال درگیر نمودن همین همان صاحبان منافع در امور حفاظتی است.

کارلسن با اعلام این موضوع که تا به حال دست آورد‌های مهمی از اجرای پروژه‌ی هیرکانی حاصل شده است، افزود: اما باید توجه ویژه ای به حفاظت از جنگل‌های باستانی هیرکانی داشته باشیم.برای  برنامه عمران ملل متحد نیز حفظ این جنگل‌ها از ضرورت برخوردار است.

وی با تاکید بر درهم تنیدگی  بحران‌ آب و مسائل اجتماعی افزود: تمامی این مسائل به یکدیگر ارتباط دارد و این‌ها نتیجه فشاری است که از سوی ما انسان‌ها بر منابع طبیعی وارد می‌کنیم. این فشار در سایر نقاط دنیا نیز دیده می‌شود.

به نظر می‌رسد ما ارتباطات میان این بخش‌ها را به خوبی درک نکرده‌ایم. اما بی شک آب یکی از عناصر پیوند دهنده‌ی این اجزای مختلف است در نتیجه باید به آب به عنوان ربط دهنده‌ی اکوسیستم‌ها توجه شود. تنها موضوع، مصرف آب نیست بلکه توجه به نقاط تولید کننده آب به عنوان بخش‌های کلیدی تولید خدمات اکوسیستمی ضروری است.

 

خانم کارلسن ادامه داد: این مساله دامن همه انسان‌ها را خواهد گرفت، شاید به نظر نیاید اما بزرگترین آسیب‌ها متوجه شهرنشینان خواهد. بود. نوع زندگی آن‌ها و اثری که بر اکوسیستم می‌گذارند بسیار زیاد است و متقابلا همین اثر را از اکوسیستم دریافت می‌کنند.

در ادامه داریوش بیات مدیر ملی پروژه مدیریت چند منظوره جنگل‌های هیرکانی پس از ارائه گزارش برنامه پیشرفت و هزینه کرد شش ماهه اول و ارائه برنامه کاری شش ماهه دوم 2017 پروژه برای حاضران گفت:  سند راهبردی توسعه سبز یک سند بالادستی است که در جنگل‌های هیرکانی به منظور نظارت و هماهنگی و با مشارکت ذی نفعان پروژه، سه استانداری استان‌های شمالی و دیگر دست اندکاران تنظیم و اصلاح شد و در نهایت این سند به منظور تصویب به شورای عالی جنگل و سازمان جنگل‌ها ارسال گردیده است. این سند به منظور اجرایی شدن باید به امضای ریاست سازمان جنگل‌ها و مراتع و استانداران سه استان شمالی برسد.

بیات با تشریح سند استراتژی توسعه سبز افزود: در این زمینه امیدواریم با تشکیل یک کمیته عالی به ریاست  معاون اول رئیس جمهور و حضور رئیس سازمان محیط زیست، ریاست سازمان جنگل‌ها و مراتع و استانداران سه استان شمالی، زمینه اجرایی این سند فراهم گردد و در نهایت بتوانیم برای اجرای آن اعتبار لازم را از سازمان برنامه و بودجه کسب کنیم.

وی ادامه داد: این پروژه به منظور اینکه بتواند در جنگل داری اجتماع محور فعالیت داشته باشد یک شورای مشورتی را با حضور کارشناسان ارشد جنگل تشکیل داده است. با این شورا نشست‌های متعددی را تشکیل داده ایم  و از آن‌ها نظرات اصلاحی را در این خصوص دریافت کرده ‌ایم.طراحی جنگلداری اجتماع محور پایلوت‌ها، تقدیر از برگزیدگان جوامع محلی و سازمان‌های مردم نهاد، توسعه مشاغل پایدار، کشت‌های جایگزین،توسعه صنایع دستی و گردشگری ، تشکیل تعاونی‌ها و صندوق‌ها و تشکیل باغ‌های آموزشی آزمایشی یا الگویی ،ایجاد پارک جنگلی و...  از دیگر دست آورد‌های این پروژه بوده است.

 مهمترین دست آورد این پروژه تلاش در کسب اعتماد مردم برای مشارکت در مدیریت جنگل است. در حال حاضر خود ذی نفعان به جای مقابله با اجرای این طرح، با آن همراه شده اند و عوامل تخریب را به خوبی شناخته و به منظور برداشتن این موانع همراه هستند.نکته دیگر این است که تمامی این طرح‌های اجرایی  به درخواست جوامع محلی صورت گرفته است و هیچ کدام از آن‌ها از بیرون تحمیل نشده است.

در ادامه این نشست مایک موز مشاور بین المللی پروژه هیرکانی با ابزار رضایتمندی از پایداری در اجرای پروژه و مشارکت فعال جوامع محلی در آن گفت: فعال شدن جوامع محلی و سازمان جنگل‌ها و دیگر سازمان‌های مرتبط یک صدای مشترک را ایجاد کرده که گواهی تلفیق شدن برنامه‌ها در یک رویکرد چند منظوره است.

موزر با اشاره به چالش‌های ادامه این پروژه گفت: این پروژه بر اساس سند تا 18 ماه دیگر پایان می‌پذیرد، بر اساس آمار هزینه‌ها بخش بزرگی از بودجه اختصاص داده شده از سوی "GEF" هزینه شده است اما اگر دولت ایران تعهدات خود را به این پروژه  بپردازد می‌توان امیدوار بود پس از این 18 ماه این پروژه می تواند در جهت پایداری دستاوردها و رسیدن به تمامی اهداف مورد نظر به فعالیت خود ادامه دهد.

وی ادامه داد: یکی از اهدافی که ما در 6 ماه آینده  دنبال می‌کنیم طراحی برنامه خروج با حفظ اهداف پروژه است بدین نحو که در تمام مولفه ها مدیریت را به بخش‌های ذی نفع مرتبط واگذار کنیم تا  دستاوردهای پروژه پایدار بماند. در بخش نقاط قوت و ضعف پروژه، باید گفت که بیشتر ابزار‌هایی که در اختیار داشتیم برای اجرا تکمیل شده اند و با همه ذی نفعان هماهنگی‌های لازم صورت گرفته است. بزرگترین چالش، پرداخت سهم مشارکت  از سوی دولت و  برنامه عمران ملل متحد است.این اتفاق باعث ناقص ماندن برخی از فعالیت های پروژه شده است. دومین چالش تاخیر  در تصویب برخی از برنامه‌ها و اسناد پروژه ، می باشد.