به منظور آشنایی با رویکرد  "اصول گردشگری پایدار در طبیعت"  پروژه مدیریت چند منظوره جنگل‌های هیرکانی کارگاه آموزشی را در قالب یک سفر اکوتوریستی در تاریخ بیست و یکم تا بیست و سوم آبان نود و هفت در روستاهای سیاه رودبار علی آباد کتول و قلعه قافه بالا در شهرستان مینودشت برگزار کرد. در این سفر جمعی از راهنمایان طبیعتگردی، مالکان و بهره بردارن اقامتگاه های بومگردی، مدیران موسسات آموزشی، تشکل های صنفی در جامعه محلی، تیم مدیریت پروژه جنگل های هیرکانی و نمایندگانی از پایلوت های این پروژه حضور داشتند.

آیدین یاسمی مشاور آموزش و ظرفیت سازی پروژه هیرکانی در نخستین روز کارگاه در اقامتگاه سرخدار روستای سیاه رودبار  با ارائه توضیحاتی در خصوص این پروژه و اهداف آن گفت: تاکنون مدیریت جنگل ها وابسته به چوب بوده و دامداران جنگل را تنها به عنوان یک چراگاه برای دام می دیدند و این موضوع سبب تخریب و کاهش جنگل ها شده است. اما باید این آگاهی به مردم داده شود که جنگل ها بعنوان یک منبع بسیار مهم دارای ارزشها و خدمات اکوسیستمی بسیار زیادی هستند و با ایجاد یک الگوی مدیریتی درست می‌شود آن را حفظ و به صورت پایدار از آن بهره برداری کرد.

مشاور آموزش و ظرفیت سازی پروژه درخصوص معیشت های جایگزین جنگل افزود، اگر بخواهیم بهره برداری چوب و فشار دام برجنگل کاهش پیدا کند باید معیشت هایی را به عنوان جایگزین معرفی کنیم و گردشگری یکی از موضوعات کلیدی معیشتهای جایگزین به شمار می رود. منتهی گردشگری باید پایدار و در جهت حفظ محیط زیست و تقویت جامعه بومی باشد. و با توجه به نقش و اهمیت گردشگری در تامین معیشت، این موضوع در پروژه هیرکانی مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت.

در ادامه خانم شیما مفید یکی از راهنمایان طبیعتگردی حاضر در این گارگاه توضیحاتی  را در خصوص انتخاب روستای سیاه رودبار بعنوان یکی از دو مقصد در نظر گرفته شده برای این سفر آموزشی مطرح کرد. وی عنوان کرد مشارکت و همسویی هدف گروه های گردشگری در دو روستا با اهداف پروژه هیرکانی سبب شد تا این برنامه آموزشی در سیاه رودبار و قلعه قافه برگزار شود تا در این راستا اهداف و اصول گردشگری پایدار آموزش داده شود.

 

فرهاد مسعودی جنگلبان و نماینده گروه حمایتی سرخدار بعنوان میزبان این برنامه ضمن خیر مقدم گویی به میهمانان و شرکت کنندگان این کارگاه مطالبی را در خصوص فعالیتهای صورت گرفته در سیاه رودبار ارائه کرد. مسعودی از برگزاری این کارگاه ابراز خرسندی کرد و گفت: خوشحالیم از اینکه این برنامه آموزشی در سیاه رودبار برگزار می‌شود و این برای ما بسیار مفید حائز اهمیت خواهد بود. وی افزود، ما در کشوری زندگی میکنیم که همه ساله حوادث و اتفاقات زیادی را در آن شاهد هستیم و گاها دوست نداریم که این اتفاقات بد رخ دهند اما یکی از علل اصلی این اتفاقات بد، عدم آگاهی مردم جامعه  است، عدم آگاهی جامعه نسبت به داشته ها و ارزشهای محیطی خود سبب شده تا مردم در برخورد با این اتفاقات نتوانند واکنشی از خود نشان دهند. به همین جهت ما برای اینکه زندگی بهتری داشته باشیم نیازمند دانش و تجربه هستیم و باید سعی کنیم اطلاعاتمان را در زمینه های مختلف افزایش داده و بروز نگه داریم.

 

مدیر اقامتگاه بومگردی سرخدار در مورد حاشیه نشینان و جنگل نشینان هم گفت: با توجه به آتکه زندگی انسان از ابتدا وابسته به جنگل و حیات وحش بوده و انسان در طبیعت زندگی میکرده است  و این وابستگی هنوز در بین مردم حاشیه نشین جنگل همچنان وجود دارد اما نمی توانیم این  نیاز را بطور کامل قطع کنیم. مسعودی تصریح کرد، متاسفانه سیاست های نادرست در برابر مردم روستا نشین و بعضا شهر نشین در طی سالهای اخیر سبب شده تا منابع ما کاهش پیدا کنند. اما اگر همچون سایرکشورهای اروپایی و آمریکایی سیاست درستی در برابر مردم داشته باشیم میتوانیم از طبیعت استفاده کرده و درامد کسب کنیم. اما با این شیوه مدیریتی غلط و اعمال جریمه نه تنها وضع بهتر نمی شود بلکه بدتر خواهد شد. لذا درآمد باید به گونه ای اتفاق بیفتد که ورود افراد به سمت جنگل کاهش پیدا کند و با استفاده از آگاهی دادن و جذب توریست، شکل گیری صنایع دستی، اقامتگاه بومگردی، مشارکت، توانمندسازی و همدلی این اتفاق مهم می تواند رخ دهد.

در ادامه کارگاه روز نخست در سیاه رودبار پس از آنکه شرکت کنندگان نهار را در اقامتگاه بومگردی سرخدار صرف کردند به منظور بازدید از جنگل بلوط و سرخدار سرخدار عازم این منطقه حفاظتی شدند. پس از ورود تیم به جنگل سرخدار داریوش بیات مدیر ملی پروژه هیرکانی و فرهاد مسعودی تورلیدر این گروه توضیحاتی را در خصوص ارزش جنگل های هیرکانی،اجرای تورهای طبیعتگردی و چگونگی مدیریت آنها ارائه کردند.

در ادامه دکتر کامران کشیری یکی از مدرسین این کارگاه در خصوص اصول تنوع زیستی ،مفاهیم اکوسیستم پایدار مطالبی را در غالب پاورپوینت ارائه کرد . وی افزود، فعالان حوزه گردشگری و طبیعتگردی بویژه تورلیدرها باید سعی کنند اطلاعات خود را در زمینه تورگردانی در جنگل های هیرکانی بالا ببرند و با ایجاد علاقه در خود هدفمند در این راستا گام بردارند و فعالیت های خود را ادامه دهند. کشیری در خصوص ارزش خدمات اکوسیستمی هم گفت: آنچه که از اکوسیستم بما می رسد خدمات اکوسیستم است و این خدمات می تواند حمایتی، حفاظتی، تنظیمی، فرهنگی و فراهم سازی باشد.

کامران کشیری در ابتدای روز دوم کارگاه نیز با ارائه گزارشی در خصوص تهدیدات اکوسیستمی و تنوع زیستی کارگاه را آغاز کرد و گفت : بخش قابل توجهی از تهدیدات اکوسیستمی ایجاد شده در طبیعت توسط انسان رخ می‌دهد. وی اذعان داشت جنگل های هیرکانی به لحاظ ثبات و در معرض خطر بودن ، در موقعیت خطر ناکی قرار گرفته اند که باید به آن توجه و رسیدگی شود.

مدرس کارگاه آموزشی اصول گردشگری پایدار در ادامه صحبت های خود گفت: بخشی از  تهدیدات مربوط به جنگل های هیرکانی به موضوع خدمات اکوسیستم بر می‌گردد. افزایش جمعیت و به سبب آن مصرف یکی از مهم ترین این مسائل هستند. وقتی کارآمدی منابع تبدیل می‌شوند به محرک های غیر مستقیم، و کشاورزی، جنگلداری، ماهی گیری، شکار، امور شهری و صنعتی، استفاده از آب، انرژی و حمل و نقل و غیره منابعی هستند که به سبب مصرف آنها توسط جمعیت، مورد تهدید قرار میگیرند و نتیجه این استفاده فشار مستقیم بر تنوع زیستی اکوسیستمها خواهد بود.به همین جهت به دنبال آن شاهد از دست رفتن منابع ، تجزیه زیستگاه ها، برداشت بیش از حد منابع، حضور گونه های مهاجم، آلودگی و تغییرات اقلیمی خواهیم بود در نهایت همه اینها در تنوع زیستی جهان تاثیرگذار خواهد بود.

 

در ادامه این گارگاه آموزشی در سیاه رودبار آیدین یاسمی با استفاده از تکنیک های مدیریتی اجرای یک بازی روان شناختی را در دستور کار قرار داد و شرکت کنندگان در غالب چهار تیم فرآیند بازی را دنبال کردند و سپس نظرات حاصل از این تجربه هم آموزی را برای یکدیگر به اشتراک گذاشتند.سپس خانم شیما مفید در مورد مباحث زباله های پلاستیکی در طبیعت و پیر طاهر غفاری از تجربه خود درخصوص پویش  مرال گزارشی را به صورت تصویری ارائه و تجربیات خود را بازگو کردند. در آخرین مرحله از این کارگاه آموزشی در روستای سیاه رودبارهریک از گروه های گردشگری (تورلیدرها،صاحبان اقامتگاه های بوم گردی و مدیران موسسات آموزشی) نظرات خود را در خصوص چالش ها و راهکار های مرتبط با بومگردی، گردشگری و مدیریت پایدار مقصد گردشگری مطرح کردند تا این نظرات در تهیه نظام نامه گردشگری ترتیب اثر داده شود.

روز سوم کارگاه در حسینیه روستای قلعه قافه بالا در شهرستان مینودشت برگزارشد و چالش ها و راهکارهای بومگردی،گردشگری و مدیریت پایدار مقصد گردشگری مورد بحث و بررسی قرار گرفت و سپس شرکت کنندگان از کارگاه صنایع دستی گروه گردشگری تیلاق در قلعه قافه بالا دیدن کردند. در انتها پس از بازدید محلی از روستای قلعه قافه همه اعضای حاضر در این نشست دور هم جمع شدند تا به منظور هم آموزی تجربیات و فعالیت های فرهنگی و اجتماعی خود را که در راستای حفاظت از جنگل انجام داده بودند برای یکدیگر به اشتراک بگذارند.