رشته کوه‌های البرز و تالش به طول 1000 کیلومتر از شمال غربی ایران به شمال شرقی آن کشیده شده و سواحل کم ارتفاع خزر را از فلات ایران جدا می‌کنند. جبهه سرد شمالی کوه‌های البرز در کنار آب و هوای ملایم سواحل دریای خزر منجر به آب و هوای گرم و مرطوب نیمه گرمسیری در تابستان و آب و هوای سرد و مرطوب در زمستان می‌شود. این آب و هوا برای جنگل‌های پهن برگ خزان کننده ایده‌آل است. جنگل هیرکانی در کمربندی به طول 800 کیلومتر (از آستارا تا شرق گرگان) و عرض تقریبی 110 کیلومتر، دامنه‌های شمالی رشته کوه البرز را از سطح دریا تا خط مرزی جنگل (ارتفاع 2800 متر از سطح دریا) پوشش می‌دهند. کل مساحت منطقه جنگلی بیش از 8/1 میلیون هکتار را می‌پوشاند که 1/1% سرزمین ایران است. این جنگل بخش‌هایی از پنج استان مرزی شمال ایران (از غرب به شرق: اردبیل، گیلان، مازندران، گلستان و شمال خراسان) را در بر می‌گیرد. از لحاظ تاریخی گیلان، مازندران و گلستان که بیشتر در سرزمین جنگلی قرار گرفته‌اند با نام "هیرکانی" انس گرفته‌اند. این منطقه امروزه به نام "منطقه اکولوژیکی جنگل مخلوط هیرکانی خزر" شناخته شده است که یکی از 200 منطقه اکولوژیکی جهان توسط بنیاد جهانی حمایت از حیات وحش معرفی گردیده است.

 

در مقایسه با دامنه‌های جنوبی که به علت نزدیکی به فلات خشک ایران، خشک و بیابانی هستند، میزان بارندگی متوسط سالیانه دامنه‌های شمالی رشته کوه البرز بین 530 میلی متر در شرق و 1350 میلی متر در غرب می‌باشد که بعضا به 2000 میلی متر هم می‌رسد. حداکثر بارندگی در بهار و اواخر پاییز و زمستان رخ می‌دهد که شمال برف سنگین در ارتفاعات در زمستان است. در بخش شرقی این چشم انداز، فصل خشک می تواند تا سه ماه دوام داشته باشد در حالی که هر چه به سمت غرب ( به طرف آستارا ) برویم این مدت زمان کاهش می‌یابد و غربی ترین قسمت‌ها فاقد فصل فصل خشک هستند. گیلان به مراتب دارای سنگین‌ترین بارش ها در ایران است که تا حداکثر 2000 میلی متر در سواحل جنوب غربی و به طور متوسط به حدود 1400 میلی متر در سال می‌رسد.

 

دمای متوسط سالیانه در چشم‌انداز جنگل هیرکانی بین ˚c15 در غرب و ˚c 5/17 در شرق است.گرمترین دمای ماهانه بین ˚c 28 تا ˚c35 می‌باشد در حالی که سردترین دمای ماهانه بین ˚c5/1 و ˚c4 ثبت شده است. به طور کلی، در شرق اقلیم گرم مدیترانه‌ای و در قسمت های مرکزی و غربی، معتدل و نیمه معتدل مدیترانه‌ای می باشد. رطوبت نسبی نیز به طور مداوم بالاست، با نوساناتی که به طور متوسط از 6/74% در شرق تا 6/84% در غرب، به ندرت به زیر 60% در گرم‌ترین ساعات روز می‌رسد. رطوبت در گیلان به دلیل ماهیت تالابی جلگه ساحلی بسیار بالاست و در تابستان به 90% می‌رسد.

 

جنگل هیرکانی بازمانده دوره سوم زمین شناسی و غنی از نظر گونه‌های بومی و باستانی است. در حالی که اکثر نقاط اروپا و سیبری این جنگل‌ها قادر به بقاء در مقابل سرما نبودند، به دلیل اقلیم معتدل‌تر حاشیه دریای خزر جنگل هیرکانی در این منطقه به حیات خود ادامه داد و برخی گونه ها به تدریج بومی این جنگل‌ها شدند. در حال حاضر 150 گونه بومی (آندمیک) درختی و بوته‌ای در جنگل هیرکانی وجود دارد که شمشاد ( Buxus hyrcana) و انجیلی (Parrotia persica ) از این جمله‌اند.

 

انواع مختلفی از جوامع درختی در ارتفاعات گوناگون این منطقه اکولوژیکی تکامل یافته‌اند: در ارتفاعات کمتر از 50 متر از سطح دریا جوامع گیاهی شمشاد و بلوط غالب هستند (گرچه این منطقه به طور وسیعی به اراضی کشاورزی تبدیل شده)، جوامع گیاهی بلوط و ممرز در ارتفاعات 400 متر از سطح دریا که در رقابت با جوامع ممرز و انجیلی بوده و تا حد زیادی هم تخریب شده‌اند و جوامع راش هیرکانی که از ارتفاعات 1800 متر از سطح دریا شروع شده و به همراه ممرز و بلوط گونه‌های غالب تا خط مرزی جنگل (3000 متر از سطح دریا) را تشکیل می‌دهند.

 

تنوع گیاهی غنی چشم‌انداز هیرکانی به تنوع بالای جانوری نیز منجر شده است. 60 گونه پستاندار، 340 گونه پرنده، 67 گونه ماهی، 29 گونه خزنده و 9 گونه دوزیست در زیستگاه‌های مختلف منطقه شامل جنگل‌ها، مراتع و تالاب ها دیده می‌شوند. ببر مازندران که زمانی بزرگترین گوشتخوار ایران بود 20 سال پیش منقرض شد. پستانداران دیگری که هنوز در منطقه زندگی می‌کنند (اما به طور چشمگیری کاهش یافته‌اند) شامل پلنگ، سیاه گوش، خرس قهوه‌ای، گرگ، شغال، گربه جنگلی و شنگ است. مرال که زمانی به طور گسترده در سراسر چشم‌انداز هیرکانی پراکنده بود از نظر تعداد به 1100 راس کاهش یافته است که بیشتر آن‌ها در پارک ملی گلستان و یل جنگل اسالم یافت می‌شوند. این گونه به طور عمده در چمن‌زارهایی یافت شده که چراگاه خوبی برای بسیاری از گونه‌های پستاندار از جمله خرس قهوه‌ای و تشی محسوب می‌شوند.

 

جنگل‌های هیرکانی به عنوان منطقه مهم بین‌المللی برای پرندگان ( IBA) ثبت شده است. این چشم انداز در امتداد یک مسیر مهم مهاجرتی بین روسیه و آفریقا قرار گرفته و استراحتگاه بسیاری از پرندگان در حین مهاجرت است. کلاً 340 گونه پرنده در منطقه ثبت شده‌اند (53% مهاجر و 47% ساکن). 80% پرندگان آبزی بوده و جذب تالاب‌های منطقه و عرصه‌های آبی بزرگ با رودخانه‌های دایمی می‌شوند. برخی گونه‌های شاخص و مهم جنگل هیرکانی که محدود به این منطقه هستند عبارتند از: عقاب خالدار کوچک، سارگپه جنگلی، دارکوب بزرگ، دارکوب سیاه و چرخ ریسک پس سر سفید.

 

 

پارک‌های ملی در چشم انداز هیرکانی خزر شامل پارک ملی بوجاق در گیلان و پارک ملی گلستان در استان گلستان می‌باشند. همچنین 9 پناهگاه حیات وحش ، 5 اثر طبیعی ملی و 21 منطقه حفاظت شده دیگر در این منطقه وجود دارد.